صنایع دستی شهرستان کازرون

 
 

شهرستان كازرون از قديم داراي صنايع دستي فراواني بوده كه مواد اصلي آن ها سنگ، گل رس، فلز آهن ومس وروي ، چوب و برگ هاي نخل و بادام كوهي، چرم ، پشم، پنبه،ابريشم، كنف،الياف كتان و غيره بوده است. در زمان ديلميان - در عصر عضدالدوله ديلمي- در كازرون انواع پارچه هاي كتاني بنام ‹‹ توزي›› و ‹‹ دبيكي›› بافته مي شد و به سراسر جهان آن روز صادر مي گرديد .

آهنگري ، كوزه گري ، سنگتراشي، حجاري ، نجاري ، خراطي ، مسگري ، شيوه كشي ، كفاشي ، ملكي دوزي ، دولچه دوزي ، خيگ دوزي ، گيره بافي ، تهيه صنايع غذائي و صنعتي ، عصاري ، حلوا سازي ، قنادي(قند سازي) ، شيريني سازي ، صابون پزي ، نمد مالي ، علاقه بندي ، سوزن دوزي ، گلدوزي ، درزي و خياطي ، بند بافي ، دلو دوزي يا دولدوزي ، ريسمان تابي ( نخ ريسي ) ، لحاف دوزي ، رووار چيني ( رويه گيوه بافي) حلبي سازي ، لحيم گري ، حكاكي ، يخدان سازي ( رختدان ) ، حصير بافي ، تويزه بافي ( طبق نان خوري ) ، خشت زني ، آجر پزي ، آهك پزي ، دامداري ، باغداري ، زراعت ، صيفي كاري ، سبزي كاري ، شال بافي و بسياري مشاغل سنتي و صنايع دستي و كار گاهي در كازرون داير بوده و كم وبيش داير مي باشد .

در اين جا به عنوان نمونه چند صنعتي را از صنايع دستي كه حد اقل يكي دو كارگاه آن ها هنوز داير مي باشد و صتايع سفارشي توليد مي كنند ، معرفي مي نماييم:

 

 

1-   فرش بافي

بافت قالي ، جاجيم ، گبه ( قاليچه) و گليم در روستاهاي كازرون از قديم مرسوم و متداول بوده و با روي كار آمدن فرش هاي ماشيني هنوز در برخي روستا ها كم و بيش قالي و گبه و گليم و جاجيم بافته مي شود . مواد اصلي پشم و موي گوسفند و رنگ هاي طبيعي و گياهي است . نوع بهتر قالي ها ، قالي تركي است كه به دست عشاير دادين و غيره بافته مي شود .

 

2-   نمد مالي

تا چند سال پيش راسته نمد مال ها در بازار شهر به توليد فرش نمدي و وسايل نمدي نظير كردك  ( پالتو نمدي چوپان ها) ، زير زيني ، كلاه نمدي و غيره مي پرداختند . با روي كار آمدن فرش هاي ماشيني درب كارگاه هاي نمد مالي بسته و يكي از آنها نمدهاي سفارشي را مي سازند .

 

 

3-   ملكي ( گيوه ) دوزي

صنعت ملكي دوزي از دير باز در كازرون رواج داشته است . در توليد ملكي يا گيوه چهار قشر از اهالي و صنعتگران دست داشته اند . زنان ريسمان تاب كه با چهره ( چرخ نخ ريسي ) پنبه را به نخ تبديل مي كردند ، زنان رووار چين كه با ريسمان رويه ( رووار ) ملكي و گيوه را با سوزن مخصوص مي بافتند ، شيوه كش ها كه از پارچه هاي كهنه پنبه اي و كتاني ‹‹شيوه›› ( تخت گيوه ) توليد مي كردند و بالاخره ملكي دوزها كه رووارها را به روي شيوه ها سوار و مي دوختند . با روي كار آمدن كفش هاي كارخانه اي درب همه كارگاه هاي ملكي دوزي بسته شده و تنها يكي دو كارگاه باقي مانده جهت مشتريان خود ملكي يا گيوه سفارشي مي دوزند .

 

 

4-   دولچه

دولچه ( دلو چه ) ظرف مخصوص آب آشاميدني است كه از پوست دباغي شده ، يا مشك آبي كه يك سال با آن آب حمل كرده باشند و كار كرده باشد ، دوخته مي شود . دولچه به وسيله دولچه دوز و به شكل مخروط با نوك تنگ و سر پوش چوبي دار با انتهاي پهن و گرد (طبلك) با سه پايه چوبي خراطي شده ساخته مي شود . دولچه آب آشاميدني را خنك و گوارا مي كند . با روي كار آمدن يخچال و كلمن و... ، درب كارگاه هاي دولچه دوزي بسته شد و يكي دو كارگاه باقي مانده جهت مشتريان و سفارش دهندگان ، دولچه هاي سفارشي مي دوزند .

5-   اشياء فلزي

در آهنگري ، چلنگري ، نعل بندي و غيره انواع اشياء فلزي و آهني ساخته مي شد مانند كارد ، قيچي هاي كارگاهي ، انبر ، نعل پاي چارپايان ، بيل ، كلنگ ، تيشه، چكش ، ميخ ، سيخ ، قند شكن ، قند چين ، بيلچه ( بيلك) و بسياري وسايل ديگر . با روي كار آمدن وسايل جديد ، درب اين كارگاها بسته و يكي دو كارگاه باقي مانده و سايل ضروري اهالي و بخصوص كشاورزان  را ساخته و تولي مي كنند.

 

6-   زينت آلات

تا پيش از واردات زينت آلات ،وسايل طلا و زينت آلات اهالي به وسيله زر گرهاي ماهر ساخته و توليد مي شد . اكنون زينت آلات طلا را از شهر هاي ديگر وارد مي كنند ولي هستند زرگرهايي كه هنوز از طلا وسايل مزبور را مي سازند يا تعمير مي نمايند.

 

7-   وسايل چوبي

نجارها و دلگرها و خراط ها انواع وسايل چوبي منازل مانند صندوق ، مجري ، درب و پنجره ، تخت خواب ، وغيره و نيز وسايل كشاورزي مانند خيش ( گاو آهن) ، دسته اي بيل و كلنگ و تيه و خاركوب مي ساختند .  با روي كار آمدن جوشكاري ودرب و پنجره هاي فلزي  و وسايل آلومينيومي ، از تعداد اين كارگاها كاسته شده  و نجاري ها به مبل سازي تبديل شده و خراطي هاي باقي مانده وسايل كشاورزي را از چوب مي تراشند .

 

8-   زنبيل و حصير

زنبيل بافي و حصير بافي  تا چند سال پيش رونق زيادي داشت . آنان به بافتن حصير ، گيره ( سبد ) زنبيل بازاري ، طبق ، تويزه ( طبق لبه دار نان خوري )  ، بوك مرغي ، بل خرمائي ( محل خرما ) ، بادبزن ، ترازوي زنبيلي ، تك ( فرش) جارو ، كركري ، ( ظرف حمل مرغ ) ، لوده ، ( ظرف حمل انگور و سبزيجات ) كرچدان ( نان دان ) و كلاه زنبيلي كشاورزان مي پرداختند . هنور هم كم و بيش برخي از وسايل ياد شده بافته مي شود . آنان اين وسايل را از لاخه هاي درختان بيد و بادام كوهي ، برگ هاي نخل ، بوته هاي شلتوك و غيره مي بافند .

 

 

 

9-   وسايل سنگي

تا پيش از روي كار آمدن كار گاه هاي سنگ بري و توليد سنگ هاي تزئيني ساختمان كه هنوز هم دايرند ، كار گاه هاي سنگ تراشي و حجاري ، از سنگ هائي كه از كوههاي اطراف  به شهر حمل مي كردند ، انواع وسايل سنگي تراشيده و در اختيار مشتريان قرار مي دادند . آنچه مي ساختند عبارت بود از : غلطك بام ( بام گردان ) ، جوغن ( هاون سنگي ) ، دهن شير سنگي ، شير هاي بزرگ سنگي روي قبور ، لبه هاي سنگي حوض ، پله هاي سنگي بام خانه ها ، سنگ قبر ، سكوهاي سنگي طرفين درب دروازه ، تن ( سنگاب ) ، آستانه سنگي دروازه ، كتيبه هاي سنگي ، سنگ هاي مخصوص كارگاه هاي شيريني پزي و ملكي دوزي ، سنگ آبشيب ( دهانه فاضلاب ) و غيره . امروز انواع سنگ قبرها سنگ نماهاي ساختمان و غيره در سنگ بري ها و حجاري ها ساخته و توليد مي شود .

 

 

10- وسايل گلي

تا چند سال پيش در كارگاه هاي كوزه گري انواع وسايل از گل رس ساخته مي شد كه خمره آبخوري ، كوزه آبخوري ، سر و كوزه قليان ، قلك ، گلدان ، كلك ( منقل گلي ) كلوك لعابدار ، بر خمره لعابدار ، سئود( جهت حمل آب ) و كاشي هاي سبز و آبي با لعاب سبز يا آبي از جمله آنها بود . امروز وسايل سراميكي و كاشي سراميك جاي آنها را گرفته است .

 

 

11- صنايع غذائي

تهيه و توليد انواع شيريني ها ، مسقطي ، عرقيات ، آبليمو ، به ليمو ، مرباها ، انواع لبنيات ، حلواي ارده ، ارده ( افشره كنجد ) ، انواع رب ها ، و امثالهم از قديم مرسوم بوده و هنوز تهيه آنها ادامه دارد . زنان خانه دار به تهيه نشاسته ، مربا ، انواع ترشي ها ، سركه و لبنيات مي پردازند. بسته بندي خرما هاي توليدي باغ هاي كازرون در كارخانه پارس خرما ، تهيه و بسته بندي حبوبات و ديگر مواد غذائي در كار گاه هاي مربوطه . توليد انواع ميوه ها و ثمرات باغي و مزارع سبزي كاري و صيفي كاري و غيره از قديم وجود داشته و همچنان ادامه دارد .

 

* استفاده از مطالب اين سايت با ذكر منبع بلامانع است